«Είδα ότι η κυβέρνησή μας έφυγε όλως διόλου από την δικαιοσύνη. Τότε έπρεπε ο κάθε αγωνιστής να προσέχει δια την πατρίδα του και του λόγου του, να μην κυβερνιέται με το «έτσι θέλω». Αφού κατήχησα όλο το κράτος με τις υπογραφές, έκρινα εύλογο να βάλω και πολιτικούς εις την πρωτεύουσα. … Τότε ορκιζόμαστε να κάμομεν Εθνική Συνέλεψη και Σύνταμα, να διοικιόμαστε τοιούτως.» (Στρατηγού Μακρυγιάννη, απομνημονεύματα, Βιβλίο Γ’ , κεφάλαιο έκτο).
Την 3η Σεπτεμβρίου 1843 ο λαός των Αθηνών ξεσηκώθηκε εναντίον του βασιλέα Όθωνα με μοναδικό αίτημα την θέσπιση Συντάγματος.
Είχαν προηγηθεί κατά τη διάρκεια της επανάστασης τρεις συνταρακτικές εθνοσυνελεύσεις, στην Επίδαυρο το 1822, στο Άστρος το 1823 και στο λεμονόδασος της Τροιζήνας το 1827, όπου οι Έλληνες, παρά στις φλόγες του πολέμου και αντίθετα με τα ισχύοντα όλη την Ευρώπη όπου δέσποζε η σκληρή και απόλυτη μοναρχία, είχαν εκδηλώσει με συγκλονιστικό τρόπο τη βούλησή τους για δημοκρατία. Αλλά η δημοκρατία ανεστάλη με απόφαση της Βουλής το 1828 με την ανάληψη της εξουσίας από τον Καποδίστρια και ανετράπη πλήρως μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια το 1831 και την έναρξη της μοναρχίας του Όθωνα το 1832.
Παρά τις αντίθετες δεσμεύσεις και ιδίως τη ρητή πρόβλεψη της συνδιάσκεψης του Λονδίνου το 1832 περί υποχρέωσης θέσπισης Συντάγματος, η αντιβασιλεία των Βαυαρών και ο ίδιος Όθων, μέχρι την 3η Σεπτεμβρίου 1843 απέφευγαν κάθε ενέργεια προς αυτή την κατεύθυνση και κυβερνούσαν τη χώρα κατά το δοκούν και «ελέω θεού». Ο αυταρχισμός, η αδικία και η δυσπραγία είχαν εγείρει σφοδρή κατακραυγή εντός της κοινωνίας, η οποία σιγόβραζε επί έτη και τελικά εξελίχθηκε σε επανάσταση.
Ο Μακρυγιάννης εξιστορεί ότι ήδη πριν από το 1840 είχε αρχίσει να θέτει σε εφαρμογή την ιδέα ίδρυσης οργάνωσης με σκοπό τον εξαναγκασμό του Όθωνα να παραχωρήσει Σύνταγμα και προς τον σκοπό αυτόν μυούσε μυστικά έμπιστους πολίτες, τους οποίους όρκιζε και τους έβαζε να υπογράψουν. Αλλά τελικά, αποφασιστικής σημασίας υπήρξε η μύηση και προσχώρηση στην ομάδα του Συνταγματάρχη Καλλέργη και μαζί με αυτόν μεγάλου μέρους της φρουράς των Αθηνών.
Κατόπιν συμφωνίας, η εξέγερση ξεκίνησε τη νύχτα της 2ας-3η Σεπτεμβρίου 1843 με έναρξη τους πυροβολισμούς από το σπίτι του Μακρυγιάννη και σύνθημα « ζήτω το Σύνταμα κ΄ η Εθνική Συνέλευση!» Λαός και φρουρά περικύκλωσαν το παλάτι και άναψαν φωτιές στα βουνά. Αλλά οι επαναστάτες επέδειξαν μνημειώδη αυτοσυγκράτηση και δεν υπήρξε καμία αιματοχυσία: «Ούτε εις το περιβόλι να μην πλησιάσει κανένας και πειράξετε ούτ’ ένα φύλλο» (Στρατηγού Μακρυγιάννη, Απομνημονεύματα, βιβλίο Γ’ κεφ. Έβδομο).
Ενώπιον της διαμορφωθείσας κατάστασης ο Όθων αποδέχθηκε αμέσως το αίτημα να παραχωρήσει Σύνταγμα. Εξελέγη προσωρινή κυβέρνηση και συγκροτήθηκε συντακτική βουλή από 244 πληρεξουσίους, η οποία ονομάστηκε «η της Γ΄ Σεπτεμβρίου εν Αθήναις Εθνική των Ελλήνων Συνέλευσις». Η Βουλή αυτή στις 26 Νοεμβρίου 1843 εξέλεξε 21μελή επιτροπή για να καταρτίσει σχέδιο συντάγματος και η επιτροπή υπέβαλε το σχέδιό της στη Βουλή στις 28 Δεκεμβρίου 1843. Το τελικό σχέδιο ψηφίστηκε στις 21 Φεβρουαρίου 1844 και ο Όθων κύρωσε το Σύνταγμα στις 18 Μαρτίου 1844.
Το Σύνταγμα του 1844 δεν θα μπορούσε να είναι εφάμιλλο των εμπνευσμένων δημοκρατικών Συνταγμάτων που είχαν ψηφιστεί κατά τη διάρκεια της ελληνικής επανάστασης. Ωστόσο η θέσπισή του έχει τεράστια σημασία, διότι ήταν το πρώτο Σύνταγμα μετά την αναγνώριση του ελληνικού κράτους και αφού είχαν παρέλθει δώδεκα έτη απόλυτης μοναρχίας που επέβαλε στο μονάρχη τους πρώτους στοιχειώδεις κανόνες άσκησης της εξουσίας, προέβλεψε για πρώτη φορά τη δημιουργία νομοθετικού σώματος που θα προέκυπτε με εκλογή από το λαό και κατοχύρωσε ατομικά δικαιώματα. Για την θέσπιση του Συντάγματος του 1844 δεν αγωνίστηκαν νομικοί ή συνταγματολόγοι, αλλά απλοί και αμόρφωτοι άνθρωποι. Αυτοί οι άνθρωποι όμως είχαν πλήρη επίγνωση της αξίας που μπορεί να διαδραματίσει το Σύνταγμα στην αναμόρφωση του πολιτικού συστήματος.
Οι απλοί φτωχοί πολίτες της Αθήνας του Σεπτεμβρίου 1843, οι οποίοι αντιλήφθηκαν με θαυμαστό τρόπο την αξία της θέσπισης Συντάγματος για την ανατροπή του πολιτικού συστήματος και αγωνίστηκαν για αυτό τον σκοπό, πρέπει να αποτελούν αιώνιο παράδειγμα για όλους εμάς που διαδηλώνουμε στην ίδια πλατεία που έλαβε το όνομά της από τον αγώνα τους και επιζητούμε δημοκρατία, δικαιοσύνη και ισότητα.
Χωρίς κοινό αγώνα με αίτημα την αλλαγή του Συντάγματος δεν θα αποκτήσουμε ούτε δημοκρατία, ούτε δικαιοσύνη, ούτε ισότητα.
