Η Κυβέρνηση σε συμπαιγνία με την Τοπική Αυτοδιοίκηση μεθόδευσαν τον ευτελισμό των τοπικών δημοψηφισμάτων στον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης
Χρήστος Λυντέρης
Δια του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης ο οποίος θεσπίστηκε με τον ν. 5314/2026, (βλ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ) η κυβέρνηση μεθόδευσε και πέτυχε τον πλήρη ευτελισμό του θεσμού των τοπικών δημοψηφισμάτων. Δεν ήταν δύσκολο το εγχείρημα καθώς συνέπραξαν μαζί της δια της σιωπής τους όλοι οι δήμαρχοι και περιφερειάρχες της χώρας, το σύνολο της Βουλής, αλλά και όλα τα συστημικά μμε που δεν ενημέρωσαν τους πολίτες και δεν ανέδειξαν στην επικαιρότητα αυτή την αθλιότητα.
Σε οποιαδήποτε δημοκρατική κοινωνία, δεν θα ήταν ανεκτή έστω και η ελάχιστη απόπειρα υφαρπαγής εξουσίας από τους πολίτες, ή η περιφρόνηση των δικαιωμάτων τους. Αλλά η Ελλάδα ως γνωστόν δεν αποτελεί δημοκρατική κοινωνία.
Ήδη ενώ σε πλήθος κρατών της Ευρώπης, στις ΗΠΑ και παγκοσμίως, τα δημοψηφίσματα σε επίπεδο δήμων ή περιφερειών, έχουν μακρά ιστορία και ευρύτατη καθιέρωση και εφαρμογή, στην Ελλάδα , όχι μόνο καθιερώθηκαν μόλις το έτος 2018 με τον ν.4555/2018, αλλά σύντομα ανεστάλη η εφαρμογή τους για ολόκληρη την προηγούμενη αυτοδιοικητική περίοδο με το άρ. 11 παρ.1 ν.4674/2020.
Στην τρέχουσα αυτοδιοικητική περίοδο που ξεκίνησε τον Ιανουάριο 2024, πολίτες και κινήσεις πολιτών που ενημερώθηκαν ότι πλέον ο νόμος ήταν σε ισχύ και παρείχε την δυνατότητα πρόκλησης τοπικού δημοψηφίσματος με συλλογή υπογραφών, έσπευσαν να προτείνουν την διενέργεια δημοψηφισμάτων για σοβαρά τοπικά ζητήματα θέματα, όπως το ύψος των κτιρίων των πόλεων, η μεταφορά του καζίνο της Πάρνηθας στο Μαρούσι, η διαχείριση των απορριμμάτων, η παραχώρηση ακτών σε ιδιώτες, ή η εγκατάσταση ανεμογεννητριών. Η πιο οργανωμένη και ολοκληρωμένη όλων των πρωτοβουλιών υπήρξε η συλλογή υπογραφών στον δήμο Θεσσαλονίκης με αίτημα τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος για την μετατροπή του χώρου της ΔΕΘ σε μητροπολιτικό πάρκο. Η πρωτοβουλία αυτή, αμέσως από την έναρξη της συλλογής των υπογραφών, ανέτρεψε τους δόλιους σχεδιασμούς κυβέρνησης, Υπερταμείου και δήμου Θεσσαλονίκης για κατασκευή στον χώρο της ΔΕΘ τερατώδους εμπορικού κέντρου και ξενοδοχείου. Αλλά όταν συγκεντρώθηκαν οι απαιτούμενες 23.000 υπογραφές, ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης και το δημοτικό συμβούλιο, επικαλούμενοι ότι δήθεν δεν αποδεικνυόταν πράγματι η συλλογή των υπογραφών, αρνήθηκαν να εξετάσουν καν το αίτημα του δημοψηφίσματος και εκτέθηκαν στην ιστορία ως μοναδικό θλιβερό παράδειγμα πόλης που αρνείται να εφαρμόσει δημοκρατικό θεσμό και περιφρονεί τους δημότες της. Το παράδειγμα των δημοτών της Θεσσαλονίκης που ζήτησαν να έχουν λόγο για το μέλλον της πόλης τους, και ο φόβος απέναντι στην πιθανότητα εξάπλωσης του φαινομένου και σε άλλους δήμους ή περιφέρειες, φαίνεται ότι οδήγησε την κυβέρνηση στην μεθόδευση της θέσπισης των νέων διατάξεων περί δημοψηφισμάτων στα άρ. 173-182 του νόμου 5314/2026.
Το περιεχόμενο του νόμου και η σύγκριση με την προϋφιστάμενη ρύθμιση
Οι αλλαγές που επέφερε ο νέος νόμος 5314/2026 (άρ. 173 -182) σε σχέση με το προηγούμενο νομοθετικό καθεστώς είναι συντριπτικές:
-Καταργήθηκε το δημοψήφισμα σε επίπεδο περιφέρειας και πλέον επιτρέπεται η διενέργεια δημοψηφίσματος μόνο σε επίπεδο δήμου.
-Ορίστηκε ότι το δημοτικό δημοψήφισμα δεν επιτρέπεται πλέον να έχει αποφασιστικό χαρακτήρα, ούτε να προκηρύσσεται για ζητήματα εκτός αυστηρής αρμοδιότητας του δήμου, έστω και εάν επηρεάζουν τη ζωή των δημοτών του. Πλέον, το δημοτικό δημοψήφισμα έχει μόνο συμβουλευτικό χαρακτήρα και το αποτέλεσμά του συνιστά απλή γνώμη τον πολιτών, η οποία σε καμία περίπτωση δεν δεσμεύει τον δήμαρχο ή το δημοτικό συμβούλιο (άρ. 173). Η διάταξη αυτή, σύμφωνα με την οποία το δημοτικό δημοψήφισμα, δηλαδή η γνήσια και άμεση απόφαση των πολιτών για ζήτημα που αποκλειστικής αρμοδιότητας του δήμου τους, έχει πάντοτε χαρακτήρα απλής γνώμης, αντίκειται καταφανώς στην αρχή της λαϊκής κυριαρχίας του άρ. 1 παρ.2 του Συντάγματος.
-Αν και κατόπιν των αντιδράσεων πολιτών και κινήσεων πολιτών δεν καταργήθηκε (όπως ήταν η αρχική πρόθεση) το δικαίωμα των δημοτών να ζητήσουν από το δημοτικό συμβούλιο με δική τους πρωτοβουλία την διενέργεια δημοψηφίσματος συγκεντρώνοντας υπογραφές του 10% των εγγεγραμμένων εκλογέων, ορίστηκε ωστόσο ότι πλέον η υποβολή του αιτήματος και η διαδικασία συγκέντρωσης των υπογραφών θα γίνεται αποκλειστικά μέσω «ειδικής ψηφιακής πύλης» (άρ.173), η οποία σήμερα δεν υπάρχει καν (!) και αναμένεται να δημιουργηθεί αφού προηγουμένως εκδοθεί κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών και Ψηφιακής Διακυβέρνησης, η οποία θα καθορίσει «τις τεχνικές προδιαγραφές της πύλης υποβολής αιτήματος δημοψηφίσματος, συγκέντρωσης αιτήσεων εκλογέων για τη διενέργεια δημοψηφίσματος και πρωτοβουλίας για τη διεξαγωγή του και κάθε άλλο σχετικό θέμα» (άρ.182)! Μάλιστα, προβλέπεται ότι με την ίδια απόφαση, δύναται να ορίζεται ηλεκτρονικό παράβολο έως 2.000,00 ευρώ για την ενεργοποίηση της διαδικασίας συλλογής υπογραφών των εκλογέων, το οποίο θα επιστρέφεται μόνο εφόσον συγκεντρωθεί ο απαιτούμενος αριθμός υπογραφών (άρ. 182)! Επιπλέον, ακόμη και εάν συμβούν όλα τα παραπάνω, δηλαδή εκδοθεί η κοινή υπουργική απόφαση, ενεργοποιηθεί η ψηφιακή πύλη, καταβληθούν τα υπέρογκα παράβολα και συγκεντρωθούν οι απαιτούμενες υπογραφές, το δημοτικό συμβούλιο δεν θα υποχρεούται να εξετάσει το αίτημα περί δημοψηφίσματος εντός μηνός από την υποβολή του, όπως προέβλεπε η προϋφιστάμενη διάταξη του ν.4555/2018, αλλά δεν έχει καμία χρονική δέσμευση (άρ. 173)!
-Δεν παρέχεται καμία εγγύηση του αδιάβλητου της διαδικασίας ψηφοφορίας και έκδοσης των αποτελεσμάτων του δημοψηφίσματος. Η ψηφοφορία δεν θα διενεργείται πλέον με κάλπες όπως όριζε ο ν.4555/2018 αλλά ηλεκτρονικά (άρ. 177) γεγονός που προφανώς δεν δύναται να εγγυηθεί την μυστικότητα και την ελευθερία της ψήφου. Εξίσου καταπληκτική είναι και η πρόβλεψη ότι η διενέργεια του δημοψηφίσματος ανατίθεται στην αποκλειστική ευθύνη του προεδρείου του δημοτικού συμβουλίου (άρ. 179) και διαχειριστής της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας ορίζεται υπάλληλος του δήμου (αρ.179) χωρίς καμία ανάμιξη της δικαστικής εξουσίας, των πολιτών δια των εφορευτικών επιτροπών και των αντιπροσώπων της δικαστικής αρχής που προβλεπόταν στην προϋφιστάμενη ρύθμιση! Είναι δε τουλάχιστον υποκριτική και εξοργιστική η αναφορά του νόμου ότι το εν λόγω προεδρείο οφείλει να διασφαλίζει «την ουσιαστική και ακώλυτη άσκηση του εκλογικού δικαιώματος των εκλογέων», και κατά συνέπεια την ελεύθερη και μυστική ψηφοφορία που προβλέπεται ρητά στο άρ. 178. Αναρωτιέμαι πώς ακριβώς θα διασφαλίσει το προεδρείο του δημοτικού συμβουλίου, ακόμη και εάν το επιθυμεί, την διενέργεια ελεύθερης και μυστικής ψηφοφορίας όταν αυτή θα γίνεται ηλεκτρονικά και όχι με κάλπες και ποιες εγγυήσεις παρέχει ο υπάλληλος του δημοτικού συμβουλίου για την τήρηση του αδιάβλητου της εν λόγω ηλεκτρονικής ψηφοφορίας ιδίως, στην περίπτωση που οι δημότες τάσσονται κατά της πρότασης του δημοτικού συμβουλίου στο συγκεκριμένο δημοψήφισμα! Βεβαίως, μόλις που χρειάζεται να επισημανθεί ότι σήμερα δεν υφίσταται καν η απαιτούμενη πλατφόρμα για ηλεκτρονικές ψηφοφορίες, αλλά αναμένεται να δημιουργηθεί κάποια στιγμή εάν και εφόσον προηγουμένως με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών και Ψηφιακής Διακυβέρνησης (η οποία υποτίθεται ότι θα εκδοθεί 6 μηνών από την έναρξη ισχύος του νόμου) καθοριστούν, όπως ορίζεται στο άρ. 182 παρ.6, «οι τεχνικές προδιαγραφές της ηλεκτρονικής πλατφόρμας διεξαγωγής της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας του δημοτικού δημοψηφίσματος, η διαδικασία ψηφοφορίας και εξαγωγής του αποτελέσματος και κάθε άλλο θέμα σχετικό με την εφαρμογή του άρθρου 178, περί της διεξαγωγής δημοτικού δημοψηφίσματος, της ψηφοφορίας και του δικαιώματος του εκλέγειν, του άρθρου 179, περί διεξάγουσας αρχής, οργάνου διεξαγωγής δημοτικού δημοψηφίσματος και διαχειριστή ηλεκτρονικής ψηφοφορίας και του άρθρου 180, περί της διαλογής των ψήφων και της επικρατούσας απάντησης επί δημοψηφίσματος.»!
Τελικά, τα άρ. 173-182 του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτυπώνουν ανάγλυφα τον εμπαιγμό των πολιτών, την περιφρόνηση των δικαιωμάτων τους, και την εμπάθεια για κάθε δημοκρατική διαδικασία. Βαθύτερο αίτιο αυτών όμως είναι ο φόβος μήπως οι πολίτες, ξεκινώντας από τις τοπικές υποθέσεις, διεκδικήσουν και πετύχουν να αποκτήσουν αποφασιστικό λόγο στην άσκηση της εξουσίας. Αυτός είναι ο εφιάλτης του πολιτικού συστήματος.
